Η εύρεση της εικόνας της Παναγίας Ευαγγελίστριας και η νεότερη ιστορία του Ελληνικού Έθνους είναι ταυτόσημη. Η εύρεση της Θείας εικόνας Της το 1823 θεωρήθηκε θεϊκός οιωνός για το δίκαιο της ελληνικής Επανάστασης.
Στην Τήνο κάθε χρόνο καταφθάνουν, από κάθε γωνία του πλανήτη, χιλιάδες πιστών στη Χάρη Της, προκειμένου να νιώσουν κοντά της και να πάρουν την ευλογία της.
Η ιστορία του Ναού
Το ιστορικό της Εύρεσης
Ο Ναός κτίστηκε στο σημείο που βρέθηκε η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, μετά από οράματα μίας ταπεινής μοναχής της Ιεράς Μονής Κοιμήσεως της Θεοτόκου Κεχροβουνίου Τήνου, της Οσίας Πελαγίας.
Η Αγία Πελαγία για τρεις συνεχόμενες εβδομάδες (Κυριακή 9, 16, 23/7/1822), έβλεπε στον ύπνο της την Παναγία να της ζητά να οργανώσει ανασκαφές για να εντοπίσει την Εικόνα Της που είναι θαμμένη στον αγρό του Αντ. Δωξαρά, στην Χώρα. Η Αγία Πελαγία συνοδεία της Ηγουμένης της Μονής ειδοποιεί τον Μητροπολίτη Γαβριήλ της Τήνου ο οποίος προσκαλεί τον λαό της Τήνου στον Μητροπολιτικό ναό των Ταξιαρχών, παρακαλώντας τον να συνδράμουν, για τον σκοπό αυτό, σε χρήμα ή και σε εργασία.
Ο λαός πρόθυμα άρχισε τις ανασκαφές στις αρχές Σεπτεμβρίου 1822 από τις οποίες αποκαλύφθηκαν ο αρχαίος ναός του Διονύσου και ο ναός του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Ωστόσο δεν βρέθηκε κανένα ίχνος εικόνας πράγμα που επισκίασε το θετικό κλίμα και οδήγησε τον κόσμο σιγά, σιγά στην εγκατάλειψη του εγχειρήματος. Όσο οι εργασίες δεν έφερναν αποτέλεσμα, ο λαός χλεύαζε και κατηγορούσε την Πελαγία ως ονειροπόλα.
Οι εργασίες επαναλαμβάνονται με περισσότερη οργάνωση και πείσμα και στις 30/1/1823, η αξίνα του Δημ. Βλάσση προσκρούει στο θαυματουργό εικόνισμα της Παναγίας Ευαγγελίστριας.
Ο ρόλος της Εύρεσης στην Επανάσταση του 1821
Αμέσως μετά την εύρεση το μήνυμα διαδόθηκε ταχύτατα σε ολόκληρο τον Ελληνισμό. Το συγκεκριμένο γεγονός θεωρήθηκε ίσως το σημαντικότερο ιερό μήνυμα του Ελληνορθόδοξου Χριστιανισμού, για το δίκαιο της Επανάστασης. Στο νησί καταφθάνουν οι Κολοκοτρώνης, Μιαούλης, Νικηταράς και Μακρυγιάννης για να προσκυνήσουν.
