Η αυξημένη χρήση οχημάτων εντός πόλεως και οι επιπτώσεις στην υγεία

 Γράφει η ιατρός Ζωή Νίτσα*

Η μανιώδης χρήση οχημάτων εντός πόλεων αποτελεί μείζον πρόβλημα για τον άνθρωπο, κυρίως για την υγεία και τη ζωή του. Υπάρχουν εναλλακτικά μέσα μεταφοράς που είναι φιλικά προς τον άνθρωπο και μπορούν να αντικαταστήσουν τα οχήματα, κυρίως τα μηχανοκίνητα.  

Παρακάτω παρατίθενται οι αρνητικές επιπτώσεις στον άνθρωπο από την χρήση οχημάτων εντός κατοικημένης περιοχής. 

1.    Τροχαία ατυχήματα. Σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή το 2019  έλαβαν χώρα συνολικά 10.712 τροχαία ατυχήματα στην ελληνική επικράτεια, προκαλώντας 688 θανάτους, επιπλέον 652 βαριά τραυματίες και επιπλέον 12.350 ελαφρά τραυματίες. Τα θύματα αφορούσαν οδηγούς, επιβάτες και πεζούς. Από τους 688 νεκρούς, οι 370 έχασαν τη ζωή τους σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα εντός κατοικημένης περιοχής. 

2.                Ηχορύπανση. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ηχορύπανση αποτελεί σοβαρό παράγοντα κινδύνου για την σωματική και ψυχική υγεία του ανθρώπου, καθώς και των ζώων. 

3.                Άγχος. Το οδικό δίκτυο εντός πόλεως συμπεριλαμβανομένων και των πεζοδρομίων είναι πολύ κακής ποιότητας. Η συνήθης εικόνα είναι ένας στενός δρόμος με πολύ περιορισμένα πεζοδρόμια στα οποία συνυπάρχουν κολώνες και τα χαμηλά μπαλκόνια παλιών πολυκατοικιών, όπως και πολλά παρκαρισμένα αυτοκίνητα που περιορίζουν ακόμη περισσότερο τον χώρο. Ένα τέτοιο δίκτυο δυσκολεύει τους οδηγούς, την μετακίνηση των πεζών καθώς και την μετακίνηση των ατόμων με αναπηρία. Η δυσχέρεια αυτή της απλής μετακίνησης εντός πόλεως προκαλεί καθημερινό στρες. 

4.                Εκπομπή καρκινογόνων ουσιών από τις εξατμίσεις των μηχανοκίνητων οχημάτων. Στον καπνό που εξέρχεται από τις εξατμίσεις των μηχανοκίνητων οχημάτων έχουν εντοπισθεί πολλές ουσίες, που σε συστηματική έκθεση προκαλούν διάφορους τύπους καρκίνου στον άνθρωπο. Οι ρύποι που εκπέμπονται  από τα οχήματα συμβάλλουν ουσιαστικά στην ατμοσφαιρική μόλυνση που επηρεάζει άμεσα την υγεία του ανθρώπου (φυσικά και των ζώων). Δεν υπάρχει καμία λογική εξίσωση ανάμεσα στα χρήματα που δίνονται στα τέλη κυκλοφορίας και στις αρνητικές επιπτώσεις των ρύπων στην υγεία του κάθε ατόμου ξεχωριστά. Τα χρήματα που συγκεντρώνονται από τις εισφορές των τελών κυκλοφορίας προορίζονται (θεωρητικά) για την συντήρηση του οδικού δικτύου και για την επέκτασή του και δεν προορίζονται για την μείωση της ρύπανσης ούτε για την προστασία της υγείας των ατόμων που εκτίθενται καθημερινά στους ρύπους των οχημάτων. Η “λογική” αυτή έχει ως επίκεντρο την οικονομία και σε καμία περίπτωση τον άνθρωπο. 

5.                Προάγει τον καθιστικό τρόπο ζωής. Τα άτομα συνήθισαν καθημερινά να χρησιμοποιούν οχήματα ακόμη και για μικρές αποστάσεις, υιοθετώντας με αυτό τον τρόπο έναν καθιστικό τρόπο ζωής. Εναλλακτικοί τρόποι μεταφοράς εντός των πόλεων είναι αρχικά το περπάτημα και το ποδήλατο που συνδυάζουν την κίνηση του ανθρώπινου σώματος και προάγουν σημαντικά την υγεία του. Ο καθιστικός τρόπος ζωής είναι ένας από τους τρεις σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων. Επιλέγοντας εναλλακτικούς τρόπους μεταφοράς και όχι κάποιο όχημα, το άτομο προασπίζει την υγεία του (και την υγεία των άλλων).

Για να πραγματοποιηθεί αυτή η αλλαγή δεν αρκεί η ατομική επιθυμία, αλλά ουσιαστικές αλλαγές από την κοινωνία, όπως η δημιουργία ποδηλατοδρόμων που θα παρέχουν ασφάλεια στον ποδηλάτη, μακριά από την ηχορύπανση, τα τροχαία, τους ρύπους κλπ που προκαλούν τα οχήματα. Κρίνεται αναγκαίο, οι ποδηλατοδρόμοι να είναι συνεχόμενοι και παρόντες σε όλες τις περιοχές της κατοικημένης (τουλάχιστον) περιοχής  και όχι διακοπτόμενοι και σε  ελάχιστους δρόμους που μέχρι στιγμής μας έχει προσφέρει η κοινωνία και που συνήθως χρησιμεύουν ως θέσεις παρκινγκ για αυτοκίνητα με αλαρμ.

6.                Δυσχέρεια διέλευσης οχημάτων έκτακτης ανάγκης. Η κυκλοφοριακή συμφόρηση που προκαλείται από την αλόγιστη καθημερινή χρήση των οχημάτων εντός πόλεως, εμποδίζει την διέλευση οχημάτων έκτακτης ανάγκης. Τρανταχτό παράδειγμα αποτελεί ο χρόνος διέλευσης των ασθενοφόρων ΕΚΑΒ σε έκτακτα περιστατικά στην Αθήνα που μπορεί να φτάσει και τη μία ώρα. Ένα μεγάλο όμως μέρος των επειγόντων περιστατικών, χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης και η καθυστέρηση της τάξεως μισής με μίας ώρας της προσέλευσης του ασθενοφόρου αποβαίνει μοιραία για τον ασθενή. Ασφαλές κρίνεται λοιπόν, αντί να ευχόμαστε να μην είμαστε εμείς το έκτακτο περιστατικό, να καθιερωθούν σε όλο το οδικό δίκτυο λωρίδες έκτακτης ανάγκης, που να χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από τα οχήματα έκτακτης ανάγκης.  

Η μεταλλαγή του τρόπου μετακίνησης των ανθρώπων σε ένα ανθρωποκεντρικό σύστημα μεταφοράς θα πρέπει να γίνει στόχος της κοινωνίας.  Με τη χρήση εναλλακτικών μέσων μεταφοράς, τα τροχαία ατυχήματα εντός πόλεως θα μειωθούν και η ζωή των ανθρώπων και των ζώων θα βελτιωθεί σημαντικά. Τέλος, είναι αναγκαίο να ενισχυθούν τα μέσα μαζικής μεταφοράς που να εξυπηρετούν τις ομάδες ατόμων με αναπηρία.

 

*Ζωή Νίτσα, Ειδικευόμενη Ιατρός Γενικής Χειρουργικής στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Θεαγένειο»

Βασικές Σπουδές: Ιατρική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης , Medicine in University of Antwerp 

Master of Clinical and Surgical Anatomy 

Master of Pelvic Surgery

 

ΠΟΙΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΝΗΚΟΥΝ ΣΕ ΟΜΑΔΑ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

 Γράφει η ιατρός Ζωή Νίτσα*

Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί έναν από τους συχνότερους καρκίνους στις γυναίκες. Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον μία στις 10 γυναίκες θα εμφανίσει καρκίνο του μαστού στη ζωή της. Επίσης, έχει καταγραφεί παγκοσμίως ετήσια αύξηση  των νεοεμφανιζόμενων περιστατικών καρκίνου του μαστού  σε ποσοστό 0.5%. Ο καρκίνος του μαστού είναι η δεύτερη αιτία θανάτου μετά τον καρκίνο του πνεύμονα στις γυναίκες. Είναι γεγονός ότι μία στις 39 γυναίκες, ποσοστό 2,6%, θα χάσει την ζωή της από τον καρκίνο του μαστού.

Κρίνεται λοιπόν ότι η επαρκής ενημέρωση, σε θέματα που αφορούν τον καρκίνο του μαστού είναι  απαραίτητη. Στον παρακάτω σύνδεσμο παρατίθενται  οδηγίες πρόληψης ενάντια στον καρκίνο του μαστού ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και την ομάδα υψηλού ή χαμηλού κινδύνου  που ανήκει το άτομο.  

https://kozanimedia.gr/archives/525628#.YCasv6QzbIU 

Αυτό που καθορίζει την ομάδα στην οποία ανήκει το άτομο (υψηλού ή χαμηλού κινδύνου) είναι η ύπαρξη ή όχι παραγόντων κινδύνου. Αυτοί χωρίζονται σε μεταβλητούς, ( το άτομο  μπορεί να τους αποφύγει) και σε αμετάβλητους (δεν αποφεύγονται και είναι  μη αναστρέψιμοι)

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους μεταβλητούς παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του μαστού, πατήστε στον κάτωθεν σύνδεσμο. 

https://kozanimedia.gr/archives/536642#.YCawaKQzbIU 

 

Παρακάτω παρατίθενται οι αμετάβλητοι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο για εμφάνιση καρκίνου του μαστού στις γυναίκες. 

•        Ηλικία. Με την πάροδο του χρόνου, ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου του μαστού αυξάνεται. Οι γυναίκες άνω των 55 ετών αποτελούν την πρώτη ηλικιακή ομάδα που προσβάλλει πιο συχνά ο καρκίνος. 

•        Πυκνός μαζικός (μαστικός) αδένας. Οι γυναίκες με πυκνότερο μαστό σε σχέση με τον μέσο όρο, έχουν 1,5 με 2 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο του μαστού. Επιπλέον, εξαιτίας του πυκνού μαζικού αδένα κατά τον μαστογραφικό έλεγχο στις γυναίκες αυτές , η πιθανότητα να διαφύγουν ύποπτα σημεία είναι αυξημένη. Για να μειωθεί αυτή η πιθανότητα, το υπερηχογράφημα μαστών θα συμπληρώσει τον έλεγχο. 

•        Μεταλλάξεις σε γονίδια. Με τον όρο αυτό αναφερόμαστε σε γνωστά γονίδια που όμως έχουν μεταλλαχθεί. Τα μεταλλαγμένα γονίδια κληρονομούνται από τον έναν ή και τους δύο γονείς. Σύμφωνα με το  American Cancer Society, το 5-10% των περιπτώσεων του καρκίνου του μαστού, προέρχονται από γονιδιακές μεταλλάξεις σε συγκεκριμένα γονίδια. Κάποια από τα γονίδια αυτά είναι το BRCA1 και το BRCA2. Καθώς επίσης, με μικρότερο βαθμό συσχέτισης συγκριτικά με τα BRCA γονίδια, τα γονίδια ΑΤΜ, ΤP53,CHEK2, PTEN, CDH1, STK11, PALB2 αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού. Τέλος, υπάρχουν και άλλα γονίδια που οι μεταλλάξεις τους αυξάνουν τον κίνδυνο, βέβαια σε μικρότερο βαθμό σε σχέση με τα προηγούμενα.

Η εξέταση, για να ελεγχθεί ένα άτομο για γονιδιακές μεταλλάξεις, λέγεται γονιδιακός έλεγχος. 

•        Ατομικό ιστορικό με καρκίνο του μαστού. Οι γυναίκες που έχουν αναπτύξει καρκίνο του μαστού, έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν έναν δεύτερο καρκίνο στον άλλον μαστό, ή στον ίδιο μαστό σε διαφορετικό τμήμα. 

•        Ατομικό ιστορικό με ακτινοθεραπεία στην περιοχή κοντά στο στήθος (πχ στο θώρακα, στον τράχηλο, το πρόσωπο) σε ηλικία μικρότερη των 40 ετών. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν γυναίκες που στο παρελθόν, υπεβλήθησαν σε ακτινοθεραπεία στην περιοχή πχ για λόγους όπως  λέμφωμα (Hodgkin ή μη-Hodgkin) ή άλλους τύπους καρκίνου. Όσο μικρότερη είναι η ηλικία της γυναίκας κατά την οποία γίνεται η ακτινοθεραπεία, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος για εμφάνιση καρκίνου του μαστού. 

•        Ατομικό ιστορικό καλοήθων  οντοτήτων του μαστού. Δεν αυξάνουν όλες οι καλοήθειες του μαστού τον κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου . 

Αυτές  που αυξάνουν ελαφρώς  τον κίνδυνο είναι:

• Πολλαπλά θηλώματα μαστού
• Ακτινωτή ουλή του μαστού
• Ινο-αδένωμα μαστού
• Σκληρυντική αδένωση του μαστού
• Συνήθης υπερλασία των πόρων χωρίς ατυπία. 

Οντότητες που  αυξάνουν κατά 4 με 5 φορές τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού είναι η άτυπη υπερπλασία των πόρων (ADH) και η άτυπη λοβιακή υπερπλασία (ALH). 

Το λοβιακό in situ καρκίνωμα, παρόλο που ονομάζεται καρκίνωμα, αποτελεί καλοήθεια, αυξάνει όμως τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού κατά 7 με 12 φορές. 

•        Οικογενειακό ιστορικό με καρκίνο μαστού. Εάν ένα άτομο έχει   συγγενικό πρόσωπο πρώτου βαθμού (μητέρα, αδελφή, κόρη) με ιστορικό καρκίνου του μαστού, τότε ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου  διπλασιάζεται. Εάν το άτομο έχει δύο συγγενικά πρόσωπα πρώτου βαθμού με ιστορικό καρκίνου του μαστού, τότε ο κίνδυνος ανάπτυξης της νόσου αυξάνεται κατά τρεις φορές (τριπλασιάζεται). Τα άτομα που έχουν  πατέρα ή αδερφό με ιστορικό καρκίνου του μαστού, έχουν επίσης μεγαλύτερο κίνδυνο εκδήλωσης καρκίνου του μαστού. 

Το 15% των γυναικών με καρκίνο του μαστού ανήκουν σε αυτή την κατηγορία, έχουν δηλαδή θετικό οικογενειακό ιστορικό για καρκίνο του μαστού.

•        Έναρξη εμμηνορρυσιακού κύκλου πριν την ηλικία των 12ετων.    Η έναρξη του εμμηνορρυσιακού κύκλου  πριν από την ηλικία των 12 ετών σημαίνει μεγαλύτερο αριθμό εμμηνορρυσιακών κύκλων στη ζωή άρα μεγαλύτερη έκθεση σε ορμόνες, όπως τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη. Η έκθεση αυτή  αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού.

•        Εμμηνόπαυση μετά την ηλικία των 55 ετών.  Η εμμηνόπαυση μετά την ηλικία των 55 ετών σημαίνει μεγαλύτερο αριθμό εμμηνορρυσιακών κύκλων στη ζωή της γυναίκας , συγκριτικά με εμμηνόπαυση πριν την ηλικία των 55. Μεγαλύτερος αριθμός εμμηνορρυσιακών κύκλων όπως αναφέρθηκε και ανωτέρω σημαίνει  μεγαλύτερη έκθεση σε ορμόνες, όπως οιστρογόνα και προγεστερόνη, η οποία  αυξάνει τον κίνδυνο για εμφάνιση καρκίνου του μαστού. 

• Το ύψος του ατόμου. Μελετητές παρατήρησαν πως οι γυναίκες που έχουν μεγάλο ύψος (δεν προσδιορίζεται αριθμητικά το όριο) έχουν  μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού, συγκριτικά με   γυναίκες χαμηλότερου ύψους.  Τα αίτια σε ότι αφορά στο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού λόγω της διαφοράς του ύψους των γυναικών δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί.

Τα άτομα που ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου, δεν είναι  βέβαιο ότι θα αναπτύξουν καρκίνο του μαστού. Έχουν όμως αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν τη νόσο και για αυτό το λόγο, η εξατομικευμένη πρόληψη είναι αναγκαία.  

 

ΠΗΓΕΣ

American Cancer Society

Breast Cancer Organization

 

*Ζωή Νίτσα, Ειδικευόμενη Ιατρός Γενικής Χειρουργικής στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Θεαγένειο»

Βασικές Σπουδές: Ιατρική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης , Medicine in University of Antwerp 

Master of Clinical and Surgical Anatomy 

Master of Pelvic Surgery

 

ΥΠΕΡΙΩΔΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ: ΕΝΑΣ ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

Γράφει η ιατρός Ζωή Νίτσα*

Το 2002 γνωστοποιήθηκε στο ευρύ κοινό, η καρκινογόνος δράση της υπεριώδους ακτινοβολίας στον άνθρωπο. Συγκεκριμένα, αποδείχθηκε ότι αυξάνει ισχυρά τον κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου του δέρματος, όπως είναι το μελάνωμα, το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα, το πλακώδες καρκίνωμα του δέρματος, το ινοσάρκωμα του δέρματος κλπ. Επίσης, φαίνεται να σχετίζεται με το μελάνωμα του οφθαλμού και με το μη-Hodgkin λέμφωμα.

Η υπεριώδης ακτινοβολία, στην οποία εκτίθεται ο άνθρωπος προέρχεται 1) από τον ήλιο και 2) από κάποιες πηγές που δημιουργήθηκαν από τον άνθρωπο.

Η υψηλής ενέργειας υπεριώδης ακτινοβολία αποτελεί ένα είδος ιονίζουσας ακτινοβολίας. Η ιονίζουσα ακτινοβολία προκαλεί βλάβες (μεταλλάξεις) στο γενετικό υλικό (DNA) των κυττάρων και αυτό μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση καρκίνου. Οι μεταλλάξεις αφορούν ως επί των πλείστων το γονίδιο p53. Η υπεριώδης ακτινοβολία, ακόμη και η υψηλής έντασης, δεν μπορεί να εισχωρήσει σε βαθύτερα στρώματα πέραν του δέρματος και άρα δεν προκαλεί βλάβες στους εν τω βάθει ιστούς και στα εσωτερικά όργανα.

Η υπεριώδης ακτινοβολία είναι είδος ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας και χωρίζεται σε 3 τύπους:

·       Υπεριώδης ακτινοβολία Α

·       Υπεριώδης ακτινοβολία Β

·       Υπεριώδης ακτινοβολία C

ΥΠΕΡΙΩΔΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Α Ή UVA

Είναι η ακτινοβολία με την μικρότερη ενέργεια σε σχέση με τους άλλους δύο τύπους. Προκαλεί πρόωρη γήρανση των κυττάρων του δέρματος (αισθητικά αυτό σημαίνει πρόωρη εμφάνιση ρυτίδων, χαλάρωσης και άλλων σημείων γήρανσης του δέρματος). Συνολικά η συστηματική έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία Α αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του δέρματος.

ΥΠΕΡΙΩΔΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Β Ή UVB

Ο τύπος αυτός έχει μεγαλύτερη ενέργεια συγκριτικά με τον τύπο Α και είναι αυτός που προκαλεί εγκαύματα έπειτα από εκτεταμένη έκθεση στον ήλιο. Μπορεί να προκαλέσει επίσης μεταλλάξεις στο γενετικό υλικό των κυττάρων του δέρματος και αυτό να οδηγήσει σε εμφάνιση καρκίνου του δέρματος.

YΠΕΡΙΩΔΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ C Ή UVC

Έχει την μεγαλύτερη ενέργεια σε σχέση με τους προηγούμενους δύο τύπους και είναι με αυτόν τον τρόπο η πιο επικίνδυνη. Η υπεριώδης ακτινοβολία C που προέρχεται από τον ήλιο απορροφάται στα υψηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας και συγκεκριμένα στην οζονόσφαιρα, επομένως εξαιτίας του όζοντος δεν καταφέρνει να φθάσει στο έδαφος. Υπάρχουν όμως ανθρώπινες πηγές απ’ όπου εκπέμπεται η υπεριώδης ακτινοβολία C (θα αναλυθούν παρακάτω). Η υπεριώδης ακτινοβολία C προκαλεί καρκινογένεση στο άνθρωπο.

Ήλιος: Αποτελεί την κύρια πηγή εκπομπής υπεριώδους ακτινοβολίας στο ανθρώπινο περιβάλλον. Περίπου το 95% της υπεριώδους ακτινοβολίας του ήλιου που διαπερνά τα στρώματα της ατμόσφαιρας και φθάνει στο έδαφος είναι τύπου Α, ενώ το 5% είναι τύπου Β. Αξίζει να σημειωθεί πως το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα και το πλακώδες καρκίνωμα του δέρματος, τα οποία αποτελούν και τις πιο συχνές κακοήθειες του δέρματος, ανευρίσκονται πιο συχνά σε εκτεθειμένες στον ήλιο περιοχές του δέρματος.

Η ένταση με την οποία η υπεριώδης ακτινοβολία φθάνει στο έδαφος εξαρτάται από διάφορους παράγοντες όπως:

·       Η χρονική περίοδο της ημέρας: Μεταξύ 10π.μ. και 4μ.μ. η υπεριώδης ακτινοβολία είναι πιο ισχυρή άρα και πιο επικίνδυνη.

·       Το υψόμετρο: Περισσότερη υπεριώδης ακτινοβολία φθάνει σε περιοχές με μεγαλύτερο υψόμετρο.

·       Τα σύννεφα: Τα σύννεφα σε ειδικές περιπτώσεις μπορούν να αποτελέσουν «φίλτρο» έναντι της υπεριώδους ακτινοβολίας, εμποδίζοντας ένα μεγάλο μέρος της να καταφθάσει στο έδαφος (μαύρα σύννεφα που βρίσκονται χαμηλά). Σε διαφορετικές περιπτώσεις, το μεγαλύτερο μέρος της υπεριώδους ακτινοβολίας διαπερνά τα σύννεφα και φθάνει στο έδαφος. Υπάρχουν ακόμη και οι περιπτώσεις όπου τα σύννεφα μπορούν να αυξήσουν την ένταση της υπεριώδους ακτινοβολίας (σύννεφα φωτεινά).

·       Η αντανάκλαση από διάφορες επιφάνειες: Εκτός από την απευθείας ανάκλαση, η υπεριώδης ακτινοβολία μπορεί να  φθάσει στον άνθρωπο και μέσω της αντανάκλασής της από διάφορες επιφάνειες όπως είναι η επιφάνεια του νερού, της άμμου, του χιονιού, του γρασιδιού, του πεζοδρομίου κλπ πολλαπλασιάζοντας με αυτό τον τρόπο την έκθεση.

·       Η Οζονόσφαιρα: Το όζον απορροφά σε πολύ μεγάλο βαθμό την υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου. Λιγότερα επίπεδα όζοντος στην οζονόσφαιρα (πχ «τρύπα του όζοντος») σημαίνει και  μικρότερη απορρόφηση της ακτινοβολίας αυτής, με συνέπεια να αυξάνεται σημαντικά η ποσότητα της βλαβερούς υπεριώδους ακτινοβολίας που φθάνει στο έδαφος.

·       Η εποχή του χρόνου: Κατά τη διάρκεια της άνοιξης και του καλοκαιριού η υπεριώδης ακτινοβολία έχει ισχυρότερη δράση (δεν ισχύει το ίδιο για τις περιοχές κατά μήκος του Ισημερινού, όπου στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν εποχές).

·       Οι περιοχές κατά μήκος του Ισημερινού: Κατά μήκος του Ισημερινού, οι ακτίνες του ήλιου πέφτουν κάθετα (ο Ήλιος περνάει ακριβώς από πάνω δύο φορές τον χρόνο). Για το λόγο αυτό οι επιπτώσεις της υπεριώδους ακτινοβολίας είναι αυξημένες καθ’ όλη την διάρκεια του χρόνου .

Ανθρώπινες πηγές: Τέτοιες πηγές είναι:

·       Τα κρεβάτια μαυρίσματος ή αλλιώς κρεβάτια τεχνητού μαυρίσματος (σολάριουμ). Όσον αφορά στα άτομα που κάνουν χρήση τέτοιων κρεβατιών, έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του δέρματος. Όσον αφορά στην εμφάνιση μελανώματος ο κίνδυνος αυξάνει περισσότερο εάν η χρήση (σολάριουμ) ξεκίνησε πριν την ηλικία των 30-35, και πριν την ηλικία των 25, όσον αφορά στην εμφάνιση βασικοκυτταρικού και πλακώδους καρκίνου του δέρματος.

·       Μηχανήματα φωτοθεραπείας, όπως αυτά που χρησιμοποιούνται για τη βελτίωση των δερματικών βλαβών της ψωρίασης.

·       Λάμπες ατμού υδραργύρου που χρησιμοποιούνται για τον φωτισμό μεγάλων περιοχών και δομών, όπως γήπεδα. Αυτές οι λάμπες είναι διπλές, εκ των οποίων η οπίσθια εκπέμπει φως και υπεριώδη ακτινοβολία την οποία η πρόσθια φιλτράρει και απορροφά. Για το λόγο αυτό οι λάμπες αυτές φτιάχνονται έτσι ώστε όταν η πρόσθια λάμπα-φίλτρο σπάσει, να σπάσει και η οπίσθια. Λάμπες που επίσης εκπέμπουν υπεριώδη ακτινοβολία είναι οι λαμπτήρες πυράκτωσης, οι λαμπτήρες εκκένωσης αερίου, οι λαμπτήρες φθορισμού που προορίζονται για οικιακή χρήση.

·       Συγκεκριμένοι προβολείς αυτοκινήτων.

·       Λάμπες αποστείρωσης χώρου που χρησιμοποιούν υπεριώδη ακτινοβολία C (UVC) και λάμπες αποστείρωσης μικρών εργαλείων όπως εργαλεία για χρήση από αισθητικούς.

·       Συγκολλητικά που χρησιμοποιούν υπεριώδη ακτινοβολία.

Παρακάτω παρατίθενται συνήθειες και καταστάσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του δέρματος και σχετίζονται με την έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία:

1. Παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο κατά την διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών σε συνδυασμό με την μη λήψη μέτρων (αντηλιακά προϊόντα, ρούχα, καπέλα, γυαλιά κλπ).

2. Άτομα που ζουν σε ηλιόλουστες και πιο ζεστές περιοχές τείνουν να έχουν μεγαλύτερη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία.

3. Άτομα με ιστορικό εγκαύματος από την έκθεση στον ήλιο έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του δέρματος. Όσα περισσότερα εγκαύματα έχει κάποιος τόσο αυξάνεται και ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου του δέρματος.

4. Άτομα με κηλίδες, ακτινικές κερατώσεις, ηλιακές ελαστώσεις φαίνεται να έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου του δέρματος.

5. Άτομα που ζουν σε περιοχές με μεγάλο υψόμετρο ή συνηθίζουν να κάνουν διακοπές σε περιοχές με μεγάλο υψόμετρο.

6. Άτομα που ζουν σε περιοχές με τροπικό ή υποτροπικό κλίμα ή συνηθίζουν να κάνουν διακοπές σε τέτοιες περιοχές.

7. Άτομα που συνηθίζουν να εργάζονται σε κλειστούς χώρους τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας και τα σαββατοκύριακα να εκτίθενται σε μεγάλο βαθμό-απότομα στην υπεριώδη ακτινοβολία.

8. Άτομα που ξοδεύουν πολύ χρόνο σε δραστηριότητες εξωτερικού χώρου.

 

Πέραν της καρκινικής δράσης, η υπεριώδης ακτινοβολία επιδρά συνολικά δυσμενώς στον ανθρώπινο οργανισμό. Συγκεκριμένα, με την έκθεση του δέρματος στην υπεριώδη ακτινοβολία, απελευθερώνονται στον οργανισμό κάποιες ουσίες οι οποίες καταστέλλουν κύτταρα του αμυντικού μηχανισμού του ανθρώπου (π.χ. Τ-λεμφοκύτταρα), με αυτό τον τρόπο αποδυναμώνεται το ανοσοποιητικό σύστημα έναντι των λοιμώξεων (για παράδειγμα, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αναζωπύρωση του έρπητα). Επίσης, με αυτό τον τρόπο μειώνεται και η αποτελεσματικότητα των εμβολίων. Η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία προσβάλει τον οφθαλμό, προκαλώντας καταρράκτη, πτερύγιο ή βλάβες στον κερατοειδή όπως φλεγμονή και εγκαύματα.

ΥΠΕΡΙΩΔΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΒΙTAΜΙNH D

Το δέρμα όταν εκτίθεται στην υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου παράγει βιταμίνη D με φυσικό τρόπο. Είναι γεγονός, ότι η βιταμίνη D προσδίδει πολλά οφέλη στην υγεία του ανθρώπου, ένα από αυτά είναι ότι μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης κάποιων τύπων καρκίνου όπως είναι του παχέος εντέρου και του ορθού. Για την εξασφάλιση όμως επαρκών επιπέδων βιταμίνης D στον οργανισμό του ανθρώπου, προτείνεται η λήψη της βιταμίνης αυτής μέσω της τροφής και των φαρμακευτικών συμπληρωμάτων, και όχι η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου. Η χρήση φαρμακευτικών συμπληρωμάτων βιταμίνης D, σε αντίθεση με την υπεριώδη ακτινοβολία, δεν αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του δέρματος και είναι αποτελεσματικότερη μέθοδος αύξησης των επιπέδων της βιταμίνης D στο αίμα.

 

ΠΗΓΕΣ

National Toxicology Program

American Cancer Society

International Agency for Research on Cancer

 

*Ζωή Νίτσα, Ειδικευόμενη Ιατρός Γενικής Χειρουργικής στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Θεαγένειο»

Βασικές Σπουδές: Ιατρική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης , Medicine in University of Antwerp 

Master of Clinical and Surgical Anatomy 

Master of Pelvic Surgery

 

ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗ

Γράφει η ιατρός Ζωή Νίτσα*

Η κατανάλωση αλκοολούχων ποτών αποτελεί επίσημα έναν καρκινογόνο παράγοντα. Συμπεριελήφθη στη λίστα των καρκινογόνων το 2000 από το National Toxicology Program. Συγκεκριμένα, αποτελεί έναν από τους τρεις πιο σοβαρούς αναστρέψιμους παράγοντες κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου. Το κάπνισμα και το αυξημένο σωματικό βάρος αποτελούν τους άλλους δύο.

Η χρήση αλκοόλ έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει την επικινδυνότητα για την ανάπτυξη καρκίνου της στοματικής κοιλότητας, του φάρυγγα, του λάρυγγα, του οισοφάγου, του ήπατος, του μαστού και του παχέος εντέρου. Επίσης, το αλκοόλ πιθανόν να σχετίζεται και με τον καρκίνο του στομάχου όπως και με άλλους τύπους καρκίνου, ακόμη όμως δεν έχει αποδειχθεί.

Η καρκινογόνος ουσία που ανευρίσκεται στα αλκοολούχα ποτά είναι η αιθανόλη. Η ποσότητα της αιθανόλης είναι σχεδόν ίδια σε όλα τα είδη ποτών (μπίρα, κρασί κλπ). Εκτός από τα πιο «βαριά» ποτά που περιέχουν μεγαλύτερες ποσότητες. Συνολικά, αυτό που αυξάνει περισσότερο τον κίνδυνο είναι η ποσότητα που καταναλώνει το άτομο και όχι το είδος του ποτού που καταναλώνει.  Ακόμη και μικρή κατανάλωση αλκοόλ, στον καρκίνο του μαστού, αυξάνει τον κίνδυνο για εκδήλωση της νόσου, εξαιτίας της αύξησης των επιπέδων των οιστρογόνων που προκαλεί.  (Τα οιστρογόνα επιβαρύνουν τον κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου του μαστού).

Η αιθανόλη στο σώμα μεταβολίζεται σε ακεταλδεϋδη, η οποία προκαλεί βλάβες (μεταλλάξεις) στο γενετικό υλικό των κυττάρων και αποτελεί καρκινογόνο ουσία, σύμφωνα με το National Toxicology Program . (Γενετικές μεταλλάξεις, έχουν ανευρεθεί σε λεμφοκύτταρα στο αίμα αλκοολικών ατόμων). 

Ποτά χωρίς αλκοόλ (πχ μπίρα χωρίς αλκοόλ), μπορούν επίσης να προκαλούν γενετικές μεταλλάξεις (που οδηγούν σε καρκινογένεση) στα άτομα που τα καταναλώνουν. Το γεγονός αυτό μπορεί να αποδοθεί στις αρωματικές ουσίες που προστίθενται. Οι καρκινογόνες ουσίες που ανευρίσκονται, εκτός της ακεταλδεϋδης, είναι οι νιτροζαμίνες, η αφλατοξίνη, η ουρεθάνη, και οι αρσενικές ενώσεις.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι και μηχανισμοί μέσα από τους οποίους το αλκοόλ προκαλεί καρκινογένεση, κάποιοι παραμένουν μέχρι σήμερα άγνωστοι. Ένας τρόπος είναι ότι μπορεί να αυξήσει το σωματικό βάρος (το οποίο αποτελεί παράγοντα κινδύνου). Ένας άλλος είναι ότι εμποδίζει τις θρεπτικές ουσίες όπως φολικό οξύ, να απορροφηθούν από τον οργανισμό, αποδυναμώνοντας το ανοσοποιητικό σύστημα του ατόμου. Επίσης, μειώνει την ικανότητα των κυττάρων να επιδιορθώνει τις βλάβες που προκαλούνται στο γενετικό τους υλικό. 

Τέλος, το αλκοόλ εκτός από τον καρκίνο, προκαλεί και άλλου είδους παθολογικές οντότητες, είτε αυτές είναι άμεσες (μέθη), είτε απώτερες (εθισμός, κίρρωση ήπατος κλπ). Το American Cancer Society προτείνει την μη κατανάλωση αλκοόλ. Για τα άτομα όμως που επιλέγουν να καταναλώνουν αλκοόλ,  προτείνει όσον αφορά τους άνδρες, να μην καταναλώνουν περισσότερο από δύο ποτά ημερησίως και όσον αφορά τις γυναίκες να μην ξεπερνούν το ένα ποτό ημερησίως. 

 

*Ζωή Νίτσα, Ειδικευόμενη Ιατρός Γενικής Χειρουργικής στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Θεαγένειο»

Βασικές Σπουδές: Ιατρική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης , Medicine in University of Antwerp 

Master of Clinical and Surgical Anatomy 

Master of Pelvic Surgery

 

 

ΤΙ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΠΡΟΚΑΛΕΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ;

 Γράφει η ιατρός Ζωή Νίτσα*

Ο καρκίνος του μαστού  αποτελεί έναν από τους συχνότερους καρκίνους που προσβάλλουν τις γυναίκες. Για το λόγο αυτό είναι πολύ σημαντικό να τηρούνται οι οδηγίες πρόληψης. Στο παρακάτω σύνδεσμο θα βρείτε ποιες είναι οι οδηγίες πρόληψης ενάντια στον καρκίνο του μαστού ανά ομάδα. https://kozanimedia.gr/archives/525628#.X7pkZnQzbIU 

Τηρώντας πιστά όλες τις οδηγίες πρόληψης και γνωρίζοντας τα συμπτώματα που προκαλεί ο καρκίνος του μαστού εξασφαλίζεται σε μεγαλύτερο βαθμό η έγκαιρη διάγνωση. Η έγκαιρη διάγνωση μειώνει σημαντικά τη θνησιμότητα και αυξάνει την ποιότητα ζωής των ατόμων. 

Στις περιπτώσεις που κάποιο άτομο αισθανθεί ή εντοπίσει ένα ή περισσότερα συμπτώματα και σημεία από τα παρακάτω, συστήνεται ισχυρά η άμεση επικοινωνία με τον ειδικό για περαιτέρω διερεύνηση, ασχέτως έαν προηγήθηκε πρόσφατος προληπτικός έλεγχος.  

 Σύμφωνα με το American Cancer Society και το National Comprehensive Cancer Network τα συμπτώματα που μπορεί να προμηνύουν την ύπαρξη κακοήθειας είναι:

• Παρουσία ψηλαφητού όγκου στην περιοχή του μαστού, που προηγουμένως το άτομο δεν το ψηλάφιζε και άρα είναι νεοεμφανιζόμενο. Αυτό το σύμπτωμα αποτελεί και το πιο συχνό σύμπτωμα του καρκίνου του μαστού. Οι κακοήθεις όγκοι του μαστού, συνήθως είναι πολύ σκληροί στην υφή τους και έχουν ακανόνιστο σχήμα. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που εμφανίζονται μαλακοί, με ομαλό περίγραμμα. Ο τρόπος να διαπιστώσει το άτομο ένα νεοεμφανιζόμενο όγκο, είναι η τακτική αυτοεξέταση. (Πέραν των οδηγιών πρόληψης ανά ομάδα)

• Άλγος (πόνος) στην περιοχή του μαστού (μαστωδυνία) ή/και άλγος στη θηλή του μαστού.  Το άτομο σε αυτή την περίπτωση νιώθει πόνο, που δεν συνήθιζε να νιώθει στο παρελθόν (πχ όπως  συμβαίνει φυσιολογικά σε ορισμένες περιπτώσεις πριν από την έναρξη του κύκλου της περιόδου). Ο πόνος αυτός μπορεί να αφορά όλο το μαστό ή και μέρος αυτού, όπως είναι η θηλή.

• Οίδημα του μαστού (δηλαδή πρήξιμο) ή τμήματος αυτού.  Το οίδημα μπορεί να παρουσιαστεί και ως οζώδη ή πεπαχυμένη εμφάνιση του δέρματος στην περιοχή του μαστού. Ο τρόπος να διαπιστώσει το άτομο το σύμπτωμα αυτό είναι η επισκόπηση, βλέποντας/παρατηρώντας δηλαδή τους μαστούς μέσα από έναν  καθρέπτη και η αυτοεξέταση. 

• Όψη του δέρματος του μαστού σαν την όψη της φλούδας του πορτοκαλιού.  Η επισκόπηση π.χ. μέσα από έναν καθρέπτη είναι ο τρόπος που το άτομο μπορεί να διαπιστώσει το συγκεκριμένο σύμπτωμα.

•  Εσολκή της θηλής ή/και του δέρματος του μαστού.  Στις περιπτώσεις αυτές, κατά την επισκόπηση της περιοχής παρατηρείται παραμόρφωση προς τα έσω της θηλής ή/και του δέρματος εξαιτίας του «τραβήγματος» από τον όγκο.

• Αλλαγή στο δέρμα της περιοχής όπως ερυθρότητα (δηλαδή κοκκινίλα), ξηρότητα, ξεφλούδισμα μέχρι και εξέλκωση. Κατά την επισκόπηση της περιοχής, όλες οι πιθανές αλλαγές στο δέρμα μπορούν να διαπιστωθούν. 

• Εκροή υγρού από την θηλή. Το υγρό, στις περιπτώσεις αυτές, εκρέει αυτόματα από τη θηλή και αφήνει λεκέ στο εσώρουχο. Αυτός είναι και ο τρόπος που το άτομο μπορεί να διαπιστώσει το σύμπτωμα αυτό και όχι με την εκούσια πίεση του μαστού (για τον πιθανό έλεγχο εκροής υγρού), το οποίο και δεν συνίσταται. Το υγρό μπορεί να κυμαίνεται από διαυγές ορώδες έως και αιματηρό. 

• Διογκωμένοι λεμφαδένες στην περιοχή της μασχαλιαίας χώρας καθώς επίσης και της τραχηλικής χώρας (περιοχή του λαιμού). Μπορεί να συνυπάρχει ή όχι ψηλαφητός όγκος στο μαστό. Στις περιπτώσεις που δεν ψηλαφάτε όγκος, συμβαίνει επειδή ο καρκίνος του μαστού  έχει ήδη διασπείρει νόσο στους λεμφαδένες, χωρίς ο ίδιος να είναι ακόμη ψηλαφητός λόγω θέσης και διαστάσεων. Ο τρόπος με τον οποίο το άτομο μπορεί να διαπιστώσει αυτό το σύμπτωμα είναι η τακτική αυτοεξέταση.

 

Επιγραμματικός πίνακας παρουσίασης των συμπτωμάτων του καρκίνου του μαστού

Νέο-εμφανιζόμενος όγκος στην περιοχή του μαστού κατά την αυτοεξέταση

Μαστωδυνία, πόνος δηλαδή στη περιοχή του μαστού ή/και πόνος στη θηλή

Οίδημα του μαστού ή τμήματος αυτού

Εσολκή της θηλής ή του δέρματος του μαστού

Ερυθρότητα, ξηρότητα ή ξεφλούδισμα της θηλής ή του δέρματος του μαστού ακόμα και εξέλκωση

Αυτόματη εκροή υγρού από τη θηλή (διαπιστώνεται στο εσώρουχο)

Διογκωμένοι λεμφαδένες στην περιοχή της μασχάλης ή/και του τραχήλου

Όλα τα άνωθεν αναφερόμενα συμπτώματα, δεν αποτελούν αποκλειστικά συμπτώματα του καρκίνου του μαστού, υπάρχουν πολλές καλοήθεις οντότητες που εκδηλώνονται κατά τον ίδιο τρόπο. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί, πως ο καρκίνος του μαστού, στα αρχικά στάδια κυρίως, μπορεί να μην παρουσιάζει καμία συμπτωματολογία, να είναι δηλαδή ασυμπτωματικός. Η μη ύπαρξη συμπτωμάτων δεν θα πρέπει να αποτρέπει το άτομο από τον προγραμματισμένο προληπτικό έλεγχο. 

 

*Ζωή Νίτσα, Ειδικευόμενη Ιατρός Γενικής Χειρουργικής στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Θεαγένειο»

Βασικές Σπουδές: Ιατρική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης , Medicine in University of Antwerp 

Master of Clinical and Surgical Anatomy 

Master of Pelvic Surgery